15% rabatu na pierwszy zakup dla zarejestrowanych użytkowników

Czym są suplementy prokognitywne?

Substancje prokognitywne czy nootropowe stymulują aktywność mózgu. Ich zadaniem jest poprawa koncentracji, kreatywności i ułatwienie zapamiętywania nowych informacji. Jak działają? Które substancje są skuteczne?

 

  1. Suplementy prokognitywne/nootropowe – definicja
  2. Czym są funkcje kognitywne?
  3. Suplementy prokognitywne – działanie
  4. Substancje usprawniające pracę mózgu
  5. Suplementy prokognitywne – przeciwwskazania i skutki uboczne

 

1. Suplementy prokognitywne/nootropowe – definicja

W obiegowej opinii suplementy prokognitywne i nootropowe to synonimy. Czasem napotkać możemy także określenia „wzmacniacze pamięci/neuronów/funkcji poznawczych”, „nootropy”, „smart drugs” czy „brain boosters”. Głównym założeniem ich stosowania ma być optymalizacja wydajności funkcji poznawczych, poprawa zdolności analizy, przyspieszenie tempa uczenia się, ułatwienie koncentrowania myśli i uwagi, przy jednoczesnym minimalizowaniu wpływu stresu na zdolności kognitywne.

 

2. Czym są funkcje kognitywne?

Za funkcje kognitywne uznaje się określone rodzaje procesów poznawczych, które pozwalają nabywać nową wiedzę, a także orientować się w otaczającym nas środowisku.

 W ujęciu psychologicznym funkcje kognitywne umożliwiają odbiór, przetwarzanie, przechowywanie, przekształcanie oraz wykorzystywanie płynących z otoczenia  informacji. Dzięki funkcjom kognitywnym mamy możliwość odpowiednio reagować na sytuację w jakiej się znajdziemy.

Całość funkcji poznawczych możemy podzielić na procesy elementarne i złożone.

  • Elementarne funkcje poznawcze
    1. Percepcja sensoryczna (percepcja) – dzięki której jesteśmy w stanie odebrać z otaczającego nas otoczenia poszczególne informacje, a następnie poddać je odpowiedniej interpretacji;
    2. Uwaga – pomaga weryfikować i selekcjonować informacje które napływają do nas z otoczenia;
    3. Pamięć – daje możliwość „zapisywania” i przechowywania nabytych, zinterpretowanych i zweryfikowanych informacji;
    4. Kontrola poznawcza – dzięki której sprawujemy kontrolę nad przebiegiem całości procesów poznawczych;
    5. Funkcje wykonawcze – pozwalające na podejmowanie intencjonalnej aktywności, która to jest odpowiedzią na reakcje organizmu w danej sytuacji;
    6. Funkcje ekspresyjne, będące wynikiem zachodzących w organizmie funkcji poznawczych, jak np. mowa, ruch, gestykulacja.

 

  • Złożone funkcje poznawcze
    1. Myślenie – opiera się na możliwości komponowania swoistych wyobrażeń, a także przetwarzania informacji i bodźców, z którymi stykamy się w każdej chwili lub które są zgromadzone w naszej pamięci ze względu na wcześniejszy z nimi kontakt. Dzięki umiejętności myślenia mamy możliwość operowania pozyskanymi informacjami w różny, zależny od celu sposób;
    2. Język – ostatnia z przedstawionych funkcji pozwala nam, za pomocą określonych, nie zawsze werbalizowanych, znaków prezentować pozyskane/posiadane informacje do otoczenia i porozumiewać się z innymi osobami.

W kontekście suplementacji prokognitywnej często wspomina się o poprawie tzw. funkcji mentalnych, obejmujących:

  • Pamięć
  • Inteligencję
  • Motywację
  • Uwagę
  • Koncentrację

 

3. Suplementy prokognitywne – działanie

Odwołując się do podstawowej definicji środków nootropowych, sformułowanej przez Cotneliu E. Giurgea, należy przyjąć parę podstawowych cech, które powinny charakteryzować takie substancje:

  • Wsparcie poprawy pamięci i zdolności przyswajania wiedzy;
  • Utrzymywanie sprawności funkcji kognitywnych w niesprzyjających warunkach;
  • Maksymalizacja efektywności mechanizmów kontrolnych w korowych i podkorowych regionach centralnego układu nerwowego;
  • Maksymalizacja odporności ośrodkowego układu nerwowego na wpływ niekorzystnych czynników środowiskowych (tzw. neuroprotekcja);
  • Brak lub niewielka ilość i nasilenie działań niepożądanych;
  • Brak istotnego pobudzenia/sedacji typowych dla klasycznych leków z grupy psychotropowych.

Wpływ substancji dostarczanych do organizmu na poprawę funkcji kognitywnych może mieć miejsce poprzez jeden lub więcej szlaków wpływających na funkcje ośrodkowego układu nerwowego:

  • Zwiększenie ilości substancji będących prekursorami neuroprzekaźników (wzrost ilości surowca);
  • Zwiększenie dostępności substancji będących prekursorami neuroprzekaźników (wzrost dostępności surowca):
    1. Poprawa krążenia mózgowego
    2. Dostarczenie składników odżywczych i/lub energetycznych
  • Wpływ neuroprotekcyjny, opierający się o ochronę komórek układu nerwowego przed uszkodzeniem, głównie w przebiegu reakcji stresu oksydacyjnego.

 

4. Substancje usprawniające pracę mózgu 

  • Niezbędne nienasycone kwasy tłuszczowe (NNKT) z rodziny kwasów omega-3 (n-3). Zalicza się do nich: kwas alfa-linolenowy (ALA), dokozaheksaenowy (DHA) i eikozapentaenowy (EPA). Wpływają one na sprawność szlaków sygnalizacji komórkowej, skład i płynność błon komórkowych, działają silnie przeciwzapalnie. Dodatkowo kwas DHA jest klasyfikowany jako antyapoptyczny (zapobiegający obumieraniu komórek) oraz neuroprotekcyjny, zmniejsza także toksyczność beta-amyloidu (przyspiesza metabolizm i eliminację nierozpuszczalnych związków, hamuje ich produkcję).
  • Witamina B12 – współdziała w przemianach homocysteiny, której wysoki poziom zwiększa ryzyko demencji; homocysteina współwystępuje także w chorobie Alzheimera. Uznaje się, że suplementacja dużych dawek witaminy B12 nie jest wskazana, a za cel stawiać należy nie dopuszczanie do wystąpienia niedoborów. Podobne funkcje oraz zastosowanie przypisuje się folianom, których najpowszechniejszy przedstawiciel to kwas foliowy (witamina B9).
  • Kawa, herbata, głównie poprzez zawartość kofeiny i innych alkaloidów purynowych, działają jako psychostymulatory: ograniczają/znoszą odczuwanie zmęczenia i senności, wpływają pozytywnie na metabolizm glukozy w mózgu i działa ochronnie na naczynia krwionośne w mózgu.
  • Flawonoidy – podaż napojów obfitującego w flawoidy (sok grejfrutowy lub z czarnej porzeczki, kakao) w niektórych pracach przyczyniała się do poprawy pamięci i uwagi.
  • Żeń-szeń (Panax ginseng) – ginsenozydy pochodzące z żeń szenia wydają się zwiększać przeżywalność komórek nerwowych i wzmacniać odpowiedź komórkową na stres, wpływając tym samym na zdolność zapamiętywania i uczenia się. Istnieją także prace dokumentujące pewną poprawę funkcji poznawczych u dotkniętych chorobą Alzheimera, najprawdopodobniej poprzez zmniejszenie złogów amyloidu oraz ograniczenie produkcji cytokin zapalnych. W badaniach z udziałem osób z depresją zaobserwowano, że podawanie ekstraktu żeń-szenia wpływa na poprawę ich funkcji poznawczych, ograniczając jednocześnie nasilenie objawów depresji.
  • Bakopa drobnolistna (Bacopa monnieri) – wpływa przeciwutleniająco, zwiększając aktywność dysmutazy ponadtlenkowej, może przywracać aktywność synaptyczną, działać przeciwlękowo i poprawiać zdolność zapamiętywania. Jednocześnie notuje się spowolnienie tempa zapominania już przyswojonych informacji i poprawę koncentracji. Badania pozwoliły zaobserwować wzrost przepływu krwi przez mózg. Zaliczana także do substancji adaptogennych.
  • Miłorząb japoński (Ginkgo biloba, miłorząb dwuklapowy) wywiera wpływ na poprawę przepływu krwi przez mózg, działa także przeciwutleniająco (zapobiegając peroksydacji lipidów mózgowych), neuroprotekcyjnie (m.in. ograniczając uszkodzenia komórek układu nerwowego w przypadku wystąpienia niedotlenienia) oraz przeciwpłytkowo, ograniczając agregację (zlepianie się) płytek krwi i zapobiegając występowaniu zakrzepów, stosowany zazwyczaj celem poprawy zdolności zapamiętywania. Udokumentowano, iż miłorząb dwuklapowy spowalnia amyloidogenezę (powstawanie blaszek amyloidowych) oraz agregację beta-amyloidu, które to są silnie łączone z ryzykiem rozwoju choroby Alzheimera.
  • Wąkrotka azjatycka (Gotu kola) – zwiększa produkcję acetylocholiny oraz aktywność czynnika wzrostu nerwów (NGF), usprawnia neuroplastyczność.
  • Barwinek pospolity (Vinca minor) – charakteryzuje go delikatnie uspokajające działanie. Zwiększa także przepływ krwi i dostępność tlenu i składników odżywczych w mózgu poprzez rozszerzanie naczyń krwionośnych
  • Różeniec górski (Rhodiola rosea) – surowiec traktowany także jako adaptogenny, o jednoczesnym działaniu poprawiającym neuroplastyczność. Charakteryzuje go działanie przeciwdepresyjne, neuroprotekcyjne oraz prokognitywne.
  • Fosfatydyloseryna – zaobserwowano, że ta składowa błon komórkowych przyjmowana pod postacią suplementu może wspomagać procesy pamięciowe u osób odczuwających pogorszenie pamięci, niezwiązane z chorobą Alzheimera, wyniki badań nie dają jednak jednoznacznych rezultatów
  • Tyrozyna – zaobserwowano, że suplementacja tym związkiem może przyczyniać się do wzrostu aktywności mózgu, poprawy czujności i uwagi, a także pamięci. Badania nie są jednak jednoznaczne w tej materii.

 

5. Suplementy prokognitywne – przeciwwskazania i skutki uboczne

Bezwzględnym przeciwwskazaniem do stosowania któregokolwiek suplementu prokognitywnego będzie alergia lub nadwrażliwość na jakikolwiek z jego składników. Dodatkowo warto mieć na uwadze możliwe interakcje z żywnością i farmaceutykami. Wiele ze składników (żeń-szeń, miłorząb, bakopa, różeniec) wykazuje ryzyko interakcji z lekami przeciwdepresyjnymi. W przypadku stosowania ekstraktów lub suszów roślinnych o działaniu uspokajającym, należy wystrzegać się jednoczesnego przyjmowania innych środków  o tożsamym działaniu. W przypadku leków wzmagających przepływy mózgowe najistotniejszym przeciwwskazaniem będzie jednoczesne przyjmowanie leków przeciwpłytkowych i tzw. „rozrzedzających krew”, są one odradzane także osobom cierpiącym na problemy z krzepliwością krwi. W badaniach naukowych nie zaobserwowano działań niepożądanych przy stosowaniu kofeiny (w zalecanych dawkach), kwasów tłuszczowych i witamin.

 

Źródła:

do góry
Sklep jest w trybie podglądu
Pokaż pełną wersję strony
Sklep internetowy Shoper Premium